Pierwsze dni z aparatem stałym bywają niekomfortowe. Zęby pobolewają, a zamek, którego wcześniej nie było, ociera o wewnętrzną stronę policzka. Z czasem w tym miejscu może pojawić się piekąca ranka, która przeszkadza w jedzeniu i mówieniu.
To częsty problem podczas leczenia ortodontycznego. W badaniu Kvama i współpracowników drobne urazy błony śluzowej zgłaszało około trzech na czterech pacjentów. Nie oznacza to jednak, że trzeba po prostu przeczekać dyskomfort.
Pomocny może być wosk ortodontyczny, który osłania drażniący element aparatu. Żeby dobrze się trzymał i przynosił ulgę, trzeba go odpowiednio nałożyć. Warto też wiedzieć, kiedy samo zabezpieczenie woskiem nie wystarczy i potrzebny jest kontakt z ortodontą.
Najważniejsze na początek: wosk nakłada się na czysty, osuszony element aparatu, który ociera o policzek, wargę lub język. Tworzy on gładką warstwę ochronną, ograniczając dalsze drażnienie tego miejsca. Należy go regularnie wymieniać i zdejmować przed myciem zębów. Wosk pomaga przy otarciach, ale nie łagodzi bólu związanego z przesuwaniem zębów ani nie naprawia uszkodzonego aparatu.
Wosk ortodontyczny to miękka, plastyczna masa, zwykle dostępna w postaci wałeczków lub pasków zamkniętych w niewielkim etui. Po ogrzaniu w palcach łatwo go uformować i docisnąć do zamka, pierścienia lub końcówki drutu.
Jego zadanie jest proste: osłonić element, który drażni wnętrze jamy ustnej. Dzięki temu policzek lub warga nie ocierają się bezpośrednio o metal, a podrażnione miejsce ma lepsze warunki do gojenia.
Skład zależy od produktu. W woskach ortodontycznych można znaleźć m.in. wosk mikrokrystaliczny, parafinę oraz składniki nadające masie odpowiednią miękkość. Wersje smakowe i zapachowe zawierają dodatkowe substancje, dlatego przy znanych alergiach warto dokładnie przeczytać etykietę.
Jeśli masz skłonność do podrażnień lub uczuleń na składniki zapachowe, rozważ wariant bezzapachowy. Nie zakładaj jednak, że wszystkie produkty mają taki sam skład. Dotyczy to również obecności wosku pszczelego: najlepiej sprawdzić informacje na konkretnym opakowaniu.
Wosk przydaje się przede wszystkim na początku leczenia aparatem stałym, gdy policzki i wargi przyzwyczajają się do kontaktu z zamkami. Z czasem wiele osób potrzebuje go coraz rzadziej.
Otarcia mogą pojawić się również po wizycie kontrolnej. Wymiana łuku lub założenie dodatkowego elementu czasem sprawiają, że aparat zaczyna uwierać w innym miejscu niż dotychczas.
Wosk pomaga też doraźnie, gdy wystaje końcówka drutu lub drażni odstający element aparatu. W takiej sytuacji osłona może przynieść ulgę do czasu uzyskania pomocy w gabinecie.
Nie trzeba czekać, aż powstanie bolesna rana. Jeśli czujesz, że zamek zaczyna ocierać policzek, możesz zabezpieczyć go wcześniej.
Te dolegliwości mają różne przyczyny. Otarcie powstaje tam, gdzie element aparatu drażni błonę śluzową. Właśnie w takim miejscu pomaga wosk.
Ból lub tkliwość samych zębów wiążą się natomiast z siłami działającymi podczas leczenia. Z przeglądu badań Inauena i współpracowników wynika, że dolegliwości zwykle są najsilniejsze w pierwszej dobie po założeniu aparatu i stopniowo słabną w kolejnych dniach. Wosk nie łagodzi tego rodzaju bólu.
Jeśli masz już bolesne otarcie, zajrzyj również do poradnika o tym, jak radzić sobie z ranami w jamie ustnej podczas leczenia ortodontycznego.
Po kilku próbach nałożenie wosku zajmuje zwykle mniej niż minutę. Najwięcej uwagi warto poświęcić osuszeniu aparatu, bo od tego w dużej mierze zależy, czy osłona pozostanie na miejscu.
Na początku łatwiej zrobić to przed lustrem. Warto też mieć opakowanie przy sobie, zwłaszcza w pierwszych dniach po założeniu aparatu lub po wizycie kontrolnej.
Bezzapachowy wosk ortodontyczny w niewielkim etui bez trudu zmieści się w torebce, plecaku czy kosmetyczce.
Najczęstszą przyczyną jest niedostateczne osuszenie zamka lub drutu. Jeśli wosk szybko odpada, zdejmij go, ponownie osusz to miejsce i nałóż świeżą porcję.
Znaczenie mają także ilość wosku i sposób jego przygotowania:
Nie używaj ponownie kawałka zdjętego z aparatu. Za każdym razem sięgaj po świeżą porcję.
Najlepiej zdjąć go przed posiłkiem, a po jedzeniu oczyścić zęby i aparat oraz nałożyć nową porcję. Podczas żucia wosk może się ścierać lub odklejać, a na jego powierzchni gromadzą się resztki jedzenia.
Sprawdź również zalecenia producenta produktu, którego używasz.
Tak, jeśli instrukcja danego produktu dopuszcza takie stosowanie. Osłonięcie drażniącego zamka przed snem może ograniczyć ocieranie policzka lub wargi w nocy.
Wieczorem umyj zęby, oczyść aparat i nałóż świeży wosk na osuszony element.
Wymień go, gdy się zabrudzi, zacznie kruszyć, przemieści lub przestanie dobrze osłaniać aparat. Zdejmuj go przed szczotkowaniem i po oczyszczeniu zębów nakładaj nowy kawałek.
Częstotliwość wymiany dostosuj do potrzeb oraz instrukcji na opakowaniu. Nie pozostawiaj tej samej porcji przez kolejne dni.
Przypadkowe połknięcie niewielkiego kawałka wosku ortodontycznego zwykle nie jest powodem do niepokoju. Nie oznacza to jednak, że produkt jest przeznaczony do jedzenia lub można go celowo połykać.
Jeśli połknięta ilość była duża albo pojawiły się niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem. Zakrztuszenie z trudnościami w oddychaniu wymaga natychmiastowej pomocy.
Kieruj się ograniczeniami wiekowymi podanymi przez producenta. Niektóre produkty są przeznaczone dla dzieci od 7. roku życia, pod nadzorem osoby dorosłej. Nie jest to jednak zasada wspólna dla wszystkich wosków.
Jeśli dziecko jest młodsze lub masz wątpliwości, zapytaj ortodontę o odpowiedni produkt i sposób jego stosowania. Przed rozpoczęciem leczenia pomocny może być także poradnik, jak przygotować dziecko do założenia aparatu ortodontycznego.
Wosk może osłonić drażniące miejsce, ale nie usuwa przyczyny problemu, jeśli aparat jest uszkodzony lub wymaga poprawy.
| Problem | Co możesz zrobić doraźnie? | Kiedy skontaktować się z gabinetem? |
|---|---|---|
| Zamek ociera policzek lub wargę | Osłoń go woskiem i obserwuj podrażnione miejsce. | Jeśli otarcia powracają lub nie ustępują, zgłoś to ortodoncie. |
| Końcówka drutu wystaje i kłuje | Zabezpiecz ją woskiem. Nie przycinaj drutu samodzielnie. | Skontaktuj się z gabinetem, aby ustalić termin pomocy. Jeśli drut wbija się w tkanki lub nie da się go osłonić, zrób to pilnie. |
| Zamek odkleił się, ale pozostał na łuku | Jeśli drażni policzek, osłoń go woskiem. Nie odrywaj go od drutu. | Zadzwoń do gabinetu i opisz sytuację. |
| Zamek całkowicie odpadł | Zachowaj go, jeśli to możliwe. | Skontaktuj się z gabinetem, aby ustalić dalsze postępowanie. |
| Odstaje ligatura lub inny drobny element | Osłoń drażniące miejsce woskiem. Nie manipuluj samodzielnie przy aparacie. | Zapytaj gabinet, czy potrzebna jest wcześniejsza wizyta. |
| Rana nie goi się przez 10–14 dni | Dbaj o higienę i ogranicz dalsze drażnienie. Wosk nakładaj na aparat, nie na ranę. | Umów wizytę u dentysty lub ortodonty. |
| Dziąsła są zaczerwienione i krwawią | Delikatnie i dokładnie oczyszczaj zęby oraz aparat. Wosk nie rozwiązuje tego problemu. | Jeśli objawy utrzymują się, umów kontrolę. |
| Pojawia się obrzęk twarzy, gorączka lub silny, pulsujący ból | Nie ograniczaj się do zabezpieczenia aparatu woskiem. | Pilnie skontaktuj się z dentystą. |
Nie przycinaj drutu, nie doginaj elementów aparatu i nie próbuj przyklejać zamka domowym klejem. Takie działania mogą spowodować dodatkowy uraz lub uszkodzić aparat. Gabinet podpowie, jak zabezpieczyć problem do czasu wizyty.
Pamiętaj też o codziennej higienie. Wosk osłania miejsce otarcia, ale nie usuwa płytki nazębnej. W czyszczeniu okolic zamków mogą pomóc szczoteczki ortodontyczne oraz odpowiednio dobrane szczoteczki międzyzębowe.
Najważniejsze, aby był to produkt przeznaczony do stosowania na aparacie ortodontycznym. Pozostałe cechy możesz dopasować do swoich preferencji.
Bezzapachowy czy smakowy?
Wersja bezzapachowa będzie dobrym wyborem, jeśli nie lubisz dodatków smakowych lub unikasz określonych substancji zapachowych. Przy alergiach zawsze sprawdź pełny skład. Wosk smakowy może być przyjemniejszy w użyciu dla niektórych osób, także dzieci.
Wałeczki, paski czy gotowe porcje?
Wybierz formę, z której najłatwiej Ci korzystać. Wałeczki i paski pozwalają samodzielnie odmierzyć potrzebną ilość, a gotowe porcje ułatwiają szybkie nałożenie. Przydatne jest zamykane etui, które chroni produkt przed zabrudzeniem.
Czy warto wybrać silikon ortodontyczny?
Specjalistyczne osłony silikonowe mogą być alternatywą dla wosku. Sposób ich zakładania może się różnić, dlatego przed użyciem przeczytaj instrukcję. Jeśli zwykły wosk często odpada lub nie przynosi wystarczającej ulgi, zapytaj ortodontę o inne rozwiązanie.
Czym nie zastępować wosku?
Nie używaj plasteliny, wosku ze świecy ani innych mas nieprzeznaczonych do jamy ustnej. Guma do żucia również nie jest odpowiednim zamiennikiem osłony ortodontycznej.
Jeśli dopiero zaczynasz leczenie, możesz skompletować potrzebne akcesoria osobno albo wybrać zestaw ortodontyczny po założeniu aparatu stałego. Przy wyborze kieruj się zaleceniami dotyczącymi higieny, które otrzymasz w gabinecie.
W codziennym języku określenia „wosk stomatologiczny” i „wosk dentystyczny” bywają używane w odniesieniu do wosku na aparat. Przy zakupie warto jednak sprawdzić dokładne przeznaczenie produktu.
W sklepach i hurtowniach stomatologicznych dostępne są również woski techniczne, wykorzystywane w gabinetach oraz laboratoriach protetycznych. Nie służą one do zabezpieczania aparatu w jamie ustnej.
Szukaj wyraźnego oznaczenia: „wosk ortodontyczny” lub „wosk do aparatu ortodontycznego”.
Przy nakładkach ortodontycznych wosk jest zwykle potrzebny rzadziej niż przy aparacie stałym. Jeśli jednak krawędź nakładki lub zaczep na zębie drażni błonę śluzową, poinformuj o tym ortodontę. Lekarz oceni, czy potrzebna jest korekta, i podpowie, jak zabezpieczyć to miejsce. Nie przycinaj ani nie szlifuj nakładki samodzielnie.
W codziennym korzystaniu z nakładek pomocne mogą być także haczyk do ich zdejmowania oraz odpowiednio dobrane etui.
Jeśli aparat ruchomy kaleczy, nie próbuj go doginać. Wyjmij go i skontaktuj się z gabinetem, aby ustalić, co zrobić przed ponownym założeniem.
Do czasu, aż się zabrudzi, zużyje lub zacznie odklejać, zgodnie z instrukcją producenta. Zdejmuj go przed myciem zębów, a potem nakładaj świeżą porcję. Stosowanie na noc jest możliwe, jeśli dopuszcza je producent.
Najlepiej zdjąć go przed posiłkiem. Po jedzeniu oczyść zęby i aparat, osusz drażniący element i nałóż nową porcję.
Przypadkowe połknięcie małego kawałka zwykle nie jest groźne. Wosku nie należy jednak połykać celowo. Jeśli połknięta ilość była duża lub wystąpiły niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem.
Alternatywą mogą być osłony silikonowe przeznaczone do aparatów ortodontycznych. Nie zastępuj wosku plasteliną, woskiem ze świecy ani gumą do żucia.
W aptekach, sklepach z akcesoriami do higieny jamy ustnej oraz sklepach internetowych, także na apkostore.com. Przed zakupem sprawdź przeznaczenie produktu, skład i zalecenia wiekowe.
Drobne otarcia zwykle goją się w ciągu kilku dni, jeśli dane miejsce przestaje być drażnione. Rana, która nie goi się przez 10–14 dni, wymaga oceny dentysty lub ortodonty. Jeśli ból lub inne objawy się nasilają, skontaktuj się z gabinetem wcześniej.
Nie każda bolesna zmiana jest otarciem. Więcej o innych zmianach przeczytasz w artykule o aftach w jamie ustnej.
Zależy to od produktu. Niektórzy producenci dopuszczają stosowanie od 7. roku życia pod nadzorem osoby dorosłej. Sprawdź instrukcję na opakowaniu, a w razie wątpliwości zapytaj ortodontę.
Warto mieć wosk pod ręką, szczególnie na początku leczenia i po wizytach kontrolnych. Czysty, suchy element aparatu oraz świeża, dobrze dopasowana porcja to podstawa skutecznej osłony. Jeśli mimo niej aparat nadal rani, coś się odkleiło lub drut wyraźnie wystaje, skontaktuj się z gabinetem.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ortodonty.
Opracował i sprawdził: mgr farm. Adrian Olkiewicz
